Opinie: bestrijding sociale fraude te ideologisch en te politiek gekleurd

Over de frauderende thuisverpleegster uit Houthulst vloeit heel wat inkt. De eerste indices van sociale fraude dateerden van 2017, de huiszoekingen vonden pas deze week plaats. Dat sociale fraude - net als andere vormen van fraude - hard moet worden aangepakt, is evident. Maar er is meer aan de hand.

Journalisten reconstrueerden het hele fraudeverhaal, van jaar tot jaar. De goegemeente, die doorgaans niet vertrouwd is met sancties en procedures (bij vermoedens) van fraude bij zorgverstrekkers, maakte kennis met de verschillende stappen die het RIZIV en haar controledienst, mutualiteiten en het parket hadden genomen. Om na acht jaar eindelijk schot in de zaak te krijgen. 

Hoe kon het zo lang aanslepen? 

Het antwoord is simpel: de bestrijding van sociale fraude - al dan niet door zorgverstrekkers - is te ideologisch en te politiek gekleurd. Dat is historisch gegroeid. De naoorlogse opstart van het socialezekerheidssysteem ging hand in hand met de opmars van de silomaatschappij zoals we die vandaag de dag nog altijd een beetje kennen: de nauwe banden tussen de klassieke politieke partijen en hun eigen middenveldorganisaties, zoals vakbonden en mutualiteiten. Vakbonden waren (en zijn) van mening dat zij bepaalde vergoedingen mogen uitkeren, net als de mutualiteiten op hun beurt ook vinden dat zij de partij bij uitstek zijn om uitkeringen en vergoedingen te storten aan patiënten en zorgverstrekkers. 

Wat ook historisch (en ideologisch) gegroeid is, is het sanctiesysteem 

Al decennia claimen vakbonden en mutualiteiten verregaande controlebevoegdheden.  Ze zweren niet alleen bij hun “sentinel”-functie, onder het voorwendsel dat parketten en justitie het te druk hebben, ze zijn met hun politieke macht erin geslaagd om sociale fraude zoveel en zo lang mogelijk binnen de logge administratieve mallemolen te houden door procedures in het leven te roepen die maar blijven aanslepen. Daar waar in heel wat andere westerse landen automatisch het parket wordt ingeschakeld als er sprake is van een vermoeden van fraude vanaf enkele tienduizenden euro’s, kan een Belgische fraudeur verder schade aanrichten gedurende enkele jaren zonder strafrechtelijke vervolging. Pas wanneer de DGEC het dossier zwaarwichtig genoeg vindt, schakelt men het parket in. 

Hoe moet het verder?

De plannen van minister Vandenbroucke om het RIZIV-nummer te laten schrappen door een soort van inquisitierechtbank en om een plafonnering van het aantal prestaties per dag in te voeren zijn ultieme voorbeelden van een zwaktebod. Het probleem van de aanpak van sociale fraude zit stroomopwaarts in de keten. En daaraan gekoppeld het feit dat sociale fraude geen prioriteit van parketten - en bij uitbreiding van justitie - is. Vakbonden en mutualiteiten hebben hier steeds hard voor gelobbyd, net omdat ze vinden dat ze dat zelf wel kunnen doen, in samenspraak met instellingen zoals het RIZIV. Bij die laatste is het een politieke keuze geweest om de controledienst niet te versterken nadat een deel van de ambtenaren met pensioen is gegaan.

Om al die redenen houdt het geen steek om de verdere discussies over de aanpak van sociale fraude te voeren zonder hierbij ook justitie te betrekken, die veel sneller en eerder in de keten van procedures moet worden betrokken.